Welkom bij de nieuwsbrief (juni 2022) van het Expertteam Warmte Gelderland (ETW).
In deze nieuwsbrief leest u over u het provinciale geothermieonderzoek, over samenwerking van het ETW met Wijk van de Toekomst en over PAW.


Aardwarmte (of geothermie) kan een belangrijke rol vervullen in de warmtetransitie. Daarvoor moet wel de ondergrond geschikt zijn én er een passende koppeling gemaakt kunnen worden met de warmtevraag. De provincie heeft o.b.v. de nieuwe data uit het landelijke onderzoeksprogramma ‘SCAN’ de mogelijkheden voor aardwarmte in Gelderland in kaart gebracht.

Het Expertteam heeft het alvast voor u gelezen.

De provincie biedt de gemeenten een breed pallet aan ondersteuning in de energie- en specifiek de warmtetransitie. Naast het Expertteam Warmte is ook Wijk van de Toekomst al lang actief in de provincie. De komende tijd zullen beide programma’s de samenwerking nog verder versterken en ook vaker gezamenlijk optrekken. Zodoende kunnen wij u nog beter helpen bij de warmtetransitie.

Neem gerust contact met ons op en wij zullen zorgen dat u gekoppeld wordt met het juiste programma/ de juiste persoon.

Iedere PAW ronde kenmerkte zich door specifieke randvoorwaarden waar projecten aan voldoen om een zo breed mogelijke leerervaring landelijk op te doen. Dit met als doel deze gericht te ontsluiten met kennisdelen en bruikbare instrumentaria. Het PAW werkt hiervoor intensief samen met het ECW om deze instrumenten gaandeweg te ontwikkelen. Denk bijvoorbeeld aan het ECW businesscase model. Het Expertteam Warmte Gelderland is in gesprek met zowel het PAW als ECW om instrumentaria nog gerichter beschikbaar te stellen voor Gelderse gemeenten. Ook helpen we waar nodig met het door ontwikkelen van instrumentaria. Hierover informeren we u na de zomervakantie.

We hebben in de tussentijd een overzicht gemaakt met relevante links.

Potentieonderzoek aardwarmte afgerond

Het Expertteam Warmte was bij de presentatie van het onderzoek aanwezig en daar viel ons het volgende op:

Diepe aardwarmte (ca. 3 km diepte | 70 – 100 graden Celsius): In de as Arnhem, Renkum, Nijmegen, Lingewaard en Wageningen is een match met goede kans voor diepe geothermie.

Lage Temperatuur-/ Ondiepe aardwarmte (tot 1500m | 35 – 50 graden Celsius): Ondiepe geothermie lijkt potentie te hebben aan de noordkant van de provincie.

• Pilot Ultra-Diepe Geothermie (UDG): In 2017 startte een green deal ‘Ultradiepe geothermie’ met daarin 7 mogelijke pilotprojecten voor de winning van aardwarmte op 5 km en dieper. Van deze 7 potentiële pilotprojecten is op dit moment alleen Renkum als mogelijke locatie voorzien. Momenteel wordt er nog nader onderzoek uitgevoerd wat zich op termijn ook op het zuiden van de provincie zal richten.

Ruimtelijke belemmeringen: Hoewel er behoorlijk wat restrictiegebieden zijn in de provincie – denk daarbij aan Natura2000 (Veluwe), Aanvullende Strategische Voorraden (ASV’s – drinkwater) en boringvrije zones – overlappen deze niet tot nauwelijks met de gebieden waar de geschiktheid van ondergrond en de warmtevraag met elkaar overeenkomen

De belangrijkste uitkomsten zijn samengevat in de kaart linksboven weergegeven.

Achtergrond

Er zijn drie elementen die gezamenlijk de toepasbaarheid van geothermie bepalen:

1. Ondergrondpotentie,

2. Bovengrondse warmtevraag en

3. Bestuurlijke verordeningen.

Voor wat betreft het eerst punt – de geschiktheid van de ondergrond – is vooral de geologie bepalend. Alhoewel de geologie in Gelderland op veel plaatsen zeer complex is (veel deformatie en breuken), lijkt er wel technische potentie te zijn voor zowel diepe (1,5 – 3,0 km) als ondiepe (0,5 – 1,5 km) geothermie.

De warmtevraag voor aardwarmte dient relatief groot (ondiep/ lage temperatuur v.a. 1500 weq, diepe aardwarmte v.a. 4000 weq) te zijn en moet ook geconcentreerd zijn (relatieve hoge dichtheid van de warmtevraag, waardoor er relatief veel woningen aangesloten kunnen worden per meter warmteleiding).

Daar waar restricties zijn bepaald vanuit regionaal, provinciaal of landelijk beleid, dient dit vroegtijdig in beeld te zijn. In alle gevallen is het in dat geval raadzaam om in gesprek te gaan met het bevoegd gezag om te verkennen welke mogelijkheden er wel zijn en onder welke voorwaarden aardwarmte toegestaan is.

Interessant aan deze nieuwe studie, is dat ook lage temperatuur/ ondiepe aardwarmte meegenomen is. Door relatief lage temperatuur water te winnen, kunnen (soms door middel van hulpenergie, zoals bijvoorbeeld een warmtepomp) ook kleine glastuinbouwgebieden en kleinere/ middelgrote kernen gebruik maken van de warmte in de ondergrond.

Mochten er – aldanniet naar aanleiding van het onderzoek – vragen leven in uw gemeente over aardwarmte (bijv. de (on)mogelijkheden, de risico’s, de ruimtelijke inpassing en hoe met een aardwarmteproject te starten), kunt u altijd contact opnemen met het Expertteam Warmte (vraag@expertteam.nl).

Kaart met uitkomsten onderzoek:

Samenwerking met Wijk van de Toekomst

Het Expertteam Warmte

Het Expertteam Warmte is een initiatief van de gemeente Nijmegen, netwerkbedrijf Liander en provincie Gelderland. Dit Expertteam ondersteunt gemeenten bij het versnellen van de energietransitie in de gebouwde omgeving. Samen dragen we bij aan een gezonder klimaat.

Het Expertteam is een team van specialisten op het gebied van de warmtetransitie met kennis van warmtetechniek, juridische kennis over het aanwijzen van warmtekavels, kennis van de markt, het doorrekenen van business cases, financiering en contractvorming. Het Expertteam biedt aan alle Gelderse gemeenten praktische ondersteuning als onafhankelijke adviseur. Het Expertteam Warmte helpt gemeenten onder meer om de juiste vragen te stellen aan partners, consultants, woningcorporaties en warmtebedrijven.

Het Expertteam Warmte wordt gevormd door Royal HaskoningDHV en Fakton Energy.

Expertteam Warmte

Wijk van de Toekomst

In dorpen, wijken en buurten wordt de klimaatopgave voor veel mensen concreet met bijvoorbeeld ontwikkelingen voor een warmtenet of het isoleren van woningen. Ieder gebied is weer net iets anders. Met het juiste samenspel bundel je krachten en sluit je aan bij eigen identiteit, kenmerken en opgaven van het gebied. De ontwikkeling van wijken, dorpen en buurten vindt plaats mét de mensen die er deel van uit maken. De ontwikkeling van een duurzame, klimaat neutrale energie- en warmtevoorziening maakt hier onderdeel van uit.

Het ondersteuningsteam van Wijk van de Toekomst is er voor de wijkcoalities die (willen) deelnemen aan het programma. Voor jou als initiatiefnemer, betrokkene in een wijkcoalitie, gemeenteambtenaar in de energietransitie én voor de opgave waar de wijk voor staat. Het ondersteuningsteam bestaat uit adviesbureau Diep, marketingcommunicatiebureau Creators Connect, Oomph Procesfacilitatie en Tilburg University.

Initiatiefnemers, of dat nou bewoners of ambtenaren zijn, helpen we op weg met een vliegende start door een uitgebreide bedding te faciliteren. Eenmaal in het programma worden wijken, buurten en dorpen ondersteund door onder anderen één op één sparring en door het organiseren van activiteiten voor verschillende doelgroepen binnen de community van Wijk van de Toekomst.

Wijk van de Toekomst is ontstaan vanuit het Gelders Energieakkoord. Een aantal ambitieuze bewonersinitiatieven en gemeenten vormden samen een lerend netwerk. Door de jaren heen heeft dit zich ontwikkeld tot programma dat het nu is. Gefinancierd door de provincie is er nu een platform dat klaar is om Gelderland breed gemeenten, bewonersinitiatieven en andere partijen te ondersteunen bij het toekomstbestendig maken van hun wijken.

Wijk van de Toekomst

PAW; Leerervaringen en instrumentarium om over te dragen aan gemeenten

Overzicht landelijke zonder de Gelderse proeftuinen

Het landelijk programma proeftuin aardgasvrije wijken kent inmiddels 64 proeftuinen. In de eerste twee rondes zijn 50 proeftuinen geselecteerd gericht op het aardgasvrij maken van wijkprojecten. Het Programma Aardgasvrije Wijken (PAW) heeft de doelstelling om te leren op welke wijze de wijkgerichte aanpak kan worden ingericht en opgeschaald. Inmiddels zijn er binnen het PAW 64 proeftuinen geselecteerd, verspreid over het hele land. Hierin zijn gemeenten aan de slag met de wijkgerichte aanpak, zij ‘leren door te doen’. Naast financiële ondersteuning van deze proeftuingemeenten, ondersteunt het PAW de proeftuingemeenten én andere gemeenten bij het vinden, het gebruiken en het delen van leerervaringen en kennis. Tot slot richt het PAW zich op het in beeld brengen van beleidsmatige knelpunten en het agenderen hiervan.

Er werd in de derde ronde gekeken naar aanpakken met een warmtenet op basis van lagere temperaturen (<55°C), aanpakken met woningisolatie, al dan niet gecombineerd met een (hybride) warmtepomp, en all-electric oplossingen. Isolatie moet een integraal onderdeel zijn van de aanpak. Stapsgewijze oplossingen met een groot CO2-besparingspotentieel behoren tot de mogelijkheden.

Om te zorgen dat niet iedereen het wiel opnieuw gaat uitvinden, verwijzen wij naar het landelijk overzicht van proeftuinen. Voor vragen of om contact te leggen kunt u altijd het Expertteam warmte Gelderland benaderen. We helpen u op weg met gerichte informatie.

Link naar het overzicht; Proeftuinen op de kaart – Programma Aardgasvrije Wijken

Gelderse proeftuinen meenemen in leerervaringen

Gelderland heeft in alle drie de PAW rondes maar liefst acht landelijke proeftuinen. De provincie kent daarnaast ook nog eens een aantal Gelderse proeftuinen. De projecten die niet mochten meedoen aan de PAW, kregen zo alsnog de mogelijkheid om met een provinciale bijdrage geholpen te worden om aardgasvrije oplossingen te realiseren. Dit alles met als doel om gemaakte fouten te documenteren, instrumentaria te ontwikkelen en leerervaringen te delen. Het Expertteam Warmte Gelderland gaat in de tweede helft van dit jaar bijeenkomsten of Webinars organiseren om kennis te delen naar de overige Gelderse gemeenten met projecten zonder de PAW bijdrage. Hierover informeren we u bijtijds. Mocht u vragen hebben waar u in de warmtetransitie in Gelderland tegenaan loopt, laat het ons gerust weten. Stel een vraag

Ontwikkeld kennis en leerprogramma’s

Het programma proeftuin aardgasvrije wijken (PAW) en het landelijke Expertisecentrum Warmte (ECW) werken intensief samen de afgelopen jaren. Uit de proeftuinen zijn sinds 2018 zes kennisthema’s die gemeenten ondersteunen in haar nieuw rol in de aardgasvrije transitie. Via onderstaande links zijn samenvattingen en doorverwijzingen te vinden per thema

  1. Regie en organisatie
  2. Kosten en financiering
  3. Technische oplossingen
  4. Juridica
  5. Participatie ne communicatie
  6. Het verbinden van opgaven.

Link naar de samenvattingen; Thema’s – Programma Aardgasvrije wijken

Ontwikkeld instrumentarium

Het Expertise Centrum Warmte (ECW) heeft met PAW sinds 2018 verschillende producten ontwikkeld voor gemeenten ter ondersteuning van de warmtetransitie van woningen en gebouwen. Hier zijn producten zoals factsheets over de verschillende technieken, de Leidraad, ECW businesscase en het Dashboard Eindgebruikerskosten gerealiseerd. Het Gelders Expertteam Warmte werkt samen met ECW en is nu samen met hen aan het kijken welke producten gemeenten missen. Graag gaan we met u in gesprek indien u hier ideeën of suggesties of ondersteuning nodig heeft. We hebben een overzicht gemaakt met relevante links.

1. Template businesscase; Template businesscase warmtenetten – Expertise Centrum Warmte

2. Eindgebruikerskosten dashboard (per 18 juni beschikbaar); Dashboard Eindgebruikerskosten – Expertise Centrum Warmte

Mist er instrumentarium? Laat het ons weten.

Het Gelders Expertteam warmte krijgt veel en verschillende vragen over de warmtetransitie van gemeenten. We vatten de vragen samen en bieden de samenvatting en toepassingen aan via Webinars. Tevens werken we samen met PAW en ECW om deze informatie te  ontsluiten. We weten dat we nog steeds niet een volledig pakket aan instrumenten gereed hebben. Graag horen we van u welke middelen, kennis, leerprogramma’s missen. We kijken uit naar de reacties via vraag@expertteamwarmte.nl